Παχυσαρκία

Παχυσαρκία καλείται η υπερβολική συσσώρευση λίπους στο σώμα, η οποία μπορεί να έχει δυσμενείς επιπτώσεις για την υγεία.

ΔΕΙΚΤΗΣ ΜΑΖΑΣ ΣΩΜΑΤΟΣ

Ο Δείκτης Μάζας Σώματος (ΔΜΣ) είναι ένα απλός δείκτης που ταξινομεί βάσει ύψους και βάρους [ΔΜΣ=Βάρος (kg)/Ύψος(m)2] το άτομο σε μία από της εξής κατηγορίες:

  • < 18,5: Λιποβαρής
  • 18,5 – 24,9: Νορμοβαρής (ή: φυσιολογικού βάρους)
  • 25 – 29,9: Υπέρβαρος
  • 30 – 34,9: Παχύσαρκος τύπου Ι
  • 35 – 39,9: Παχύσαρκος τύπου ΙΙ

Για παράδειγμα, ένας άνδρας με ύψος 180 cm και βάρος 85 kg θα έχει ΔΜΣ = 85/1,822 = 26,2, που τον κατατάσσει στην κατηγορία του υπέρβαρου.

*Σε αυτό το σημείο, πρέπει να επισημάνουμε ότι ο ΔΜΣ έχει περιορισμούς, καθώς δεν λαμβάνει καθόλου υπόψη τη σωματική σύσταση του ατόμου. Για παράδειγμα, μπορεί το άτομο αυτό να είναι αθλητής άρσης βαρών και να έχει πολύ ανεπτυγμένη μυική μάζα και φυσιολογικό σωματικό λίπος. Σε αυτή την περίπτωση, δεν θεωρείται υπέρβαρος. Γι’ αυτό, για κάθε άτομο είναι απαραίτητη η διεξαγωγή ανάλυσης σύστασης σώματος προκειμένου να αναγνωρίσουμε ακριβώς πόσα κιλά λίπους έχει πάνω από το φυσιολογικό.

ΕΠΙΠΟΛΑΣΜΟΣ

Το 2014, περισσότεροι από 1,9 δισεκατομμύρια άνθρωποι ηλικίας άνω των 18 ετών ήταν υπέρβαροι (1 στους 4) ή παχύσαρκοι (1 στους 10). Στα παιδιά κάτω των 18 ετών, το νούμερο πλησιάζει τα 170 εκατομμύρια σε παγκόσμια κλίμακα. Στη χώρα μας, 1 στους 6 άνδρες και 1 στις 5 γυναίκες είναι υπέρβαροι ή παχύσαρκοι!

ΑΙΤΙΟΛΟΓΙΑ

Η παχυσαρκία είναι αποτέλεσμα του θετικού ισοζυγίου ενέργειας. Mε απλά λόγια, αυτό σημαίνει ότι η ενεργειακή πρόσληψη είναι μεγαλύτερη από την ενεργειακή δαπάνη, πράγμα που οδηγεί σε συσσώρευση της περίσσειας ενέργειας με τη μορφή σωματικού λίπους.

Το υπερβάλλον σωματικό βάρος αποτελείται κατά 75% από λίπος και κατά 25% από άλιπη μάζα (75% νερό και 25% πρωτεΐνες). Εφόσον 1 γραμμάριο λίπους αποδίδει 9 θερμίδες, γίνεται κατανοητό ότι κάθε κιλό λίπους αντιπροσωπεύει ενεργειακό απόθεμα 9.000 θερμίδων. Αντίθετα, στην περίπτωση της άλιπης μάζας, το ποσό αυτό είναι 1.000 θερμίδες. Έτσι, προκύπτει ότι για να χάσουμε 1 κιλό σωματικού βάρους χρειάζεται να δημιουργηθεί ενεργειακό έλλειμμα 7.000 θερμίδων.

Όταν αυξάνεται το σωματικό βάρος, αυξάνεται τόσο το μέγεθος των λιποκυττάρων (υπερτροφία) όσο και ο αριθμός τους (υπερπλασία). Υπερπλασία των λιποκυττάρων παρατηρείται κυρίως στην παιδική ηλικία και στα αρχικά στάδια της εφηβείας και θεωρείται μέρος της ανάπτυξης. Ωστόσο, όσο η ενεργειακή πρόσληψη αυξάνεται, τα ήδη υπάρχοντα λιποκύτταρα αυξάνονται σε μέγεθος και μπορούν να αυξηθούν εκ νέου σε αριθμό μόλις φτάσουν στο μέγιστο μέγεθός τους – διαδικασία μη αναστρέψιμη. Αυτό σημαίνει ότι με τη δίαιτα μπορεί να επιτευχθεί μείωση του όγκου των λιποκυττάρων αλλά όχι του αριθμού τους.

Γιατί όμως μερικοί άνθρωποι παχαίνουν ενώ κάποιο άλλοι όχι; Σε αυτό το ερώτημα δεν υπάρχει εύκολη απάντηση. Η ρύθμιση του σωματικού βάρους επιτυγχάνεται μέσω διαφόρων ενδοκρινικών και νευρικών μηχανισμών, οι οποίοι επηρεάζουν τόσο την ενεργειακή πρόσληψη όσο και την ενεργειακή κατανάλωση, όπως είναι τα γονίδια, ο τρόπος ζωής, η άσκηση, οι διατροφικές συνήθεις, ο ύπνος, το στρες, ορισμένα φάρμακα και παθήσεις κ.ά.

ΕΠΙΠΤΩΣΕΙΣ

Τα βασικά προβλήματα υγείας που συνδέονται με την παχυσαρκία και το υπερβολικό βάρος είναι:

  • Σακχαρώδης διαβήτης τύπου 2
  • Καρδιαγγειακά νοσήματα και υπέρταση
  • Αναπνευστικά νοσήματα (σύνδρομο υπνικής άπνοιας)
  • Μερικές μορφές καρκίνου
  • Οστεοαρθρίτιδα
  • Ψυχολογικά προβλήματα
  • Πτώση στην αντιληπτή ποιότητα ζωής
ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΣΗ

Η προσέγγιση του υπέρβαρου ή παχύσαρκου ατόμου χρειάζεται προσοχή, καθώς πολλοί παράγοντες πρέπει να αξιολογηθούν.
Απαραίτητη είναι η λήψη αναλυτικού ιατρικού, φαρμακευτικού και διατροφικού ιστορικού, η αξιολόγηση του ατομικού και οικογενειακού ιστορικού όσον αφορά το σωματικό βάρος, όπως επίσης και η αξιολόγηση προηγούμενων προσπαθειών απώλειας βάρους (επίτευξη στόχων, δυσκολίες). Είναι σημαντικό να ενθαρρυνθεί η αύξηση της φυσικής δραστηριότητας με κάποιον εύκολο τρόπο, που να είναι και αρεστός στο άτομο και, πάντα με σεβασμό στις ιδιαίτερες διατροφικές προτιμήσεις, να δομηθεί ένα πρόγραμμα διατροφής, που να προάγει την απώλεια 3-4 κιλών το μήνα. Αυτός ο ρυθμός απώλειας αυξάνει την πιθανότητα το απολεσθέν βάρος να είναι κυρίως λίπος, και όχι μυικός ιστός και υγρά, ενώ ταυτόχρονα αυξάνει και τις πιθανότητες συντήρησης του αποτελέσματος.

Σε κάθε περίπτωση, η έναρξη προγράμματος απώλειας βάρους δεν πρέπει να γίνεται ελαφρά τη καρδία, καθώς δεν είναι εύκολη διαδικασία και απαιτεί καλό προγραμματισμό χρόνου, καλή ψυχολογία, υπομονή και επιμονή.