Τεχνητά γλυκαντικά, εντερική μικροχλωρίδα και διαβήτης

Οι μη θερμιδικές τεχνητές γλυκαντικές ουσίες (σακχαρίνη, σουκραλόζη, ασπαρτάμη) χρησιμοποιούνται παγκοσμίως ως πρόσθετα τροφίμων. Αρχικά εντάχθηκαν στη διατροφή ως μέσο παροχής γλυκιάς γεύσης στα φαγητά, κερδίζοντας αργότερα έδαφος λόγο του χαμηλού ενεργειακού τους περιεχομένου, του μειωμένου κόστους τους και των θετικών επιδράσεων που αναμενόταν ότι θα είχαν στην υγεία (π.χ. βελτίωση των επιπέδων σακχάρου στο αίμα).(2) Έτσι άρχισαν να προστίθενται σε τρόφιμα (όπως τα δημητριακά και τα γλυκά χωρίς ζάχαρη) και να συστήνονται σε περιπτώσεις Σακχαρώδους Διαβήτη τύπου 2, απώλειας σωματικού βάρους και δυσανοχής στη γλυκόζη (προδιαβητικό στάδιο). Τα μη θερμιδικά τεχνητά γλυκαντικά (NAS- Non caloric artificial sweeteners) έως τώρα θεωρούνται ευεργετικά και ασφαλή, ωστόσο υπάρχει περιορισμένη βιβλιογραφία και αντιφατικά δεδομένα σχετικά με τη δράση τους (2).

Τα NAS παιρνούν τον γαστρεντερικό σωλήνα, δεν απορροφώνται από τον οργανισμό και καταλήγουν άπεπτα στην εντερική μικροβιακή χλωρίδα. (3,4) Η εντερική μικροχλωρίδα αποτελείται από τα βακτήρια που υπο φυσιολογικές συνθήκες    αποικίζουν το έντερο και συμβιώνουν αρμονικά με τον οργανισμό ξενιστή (δηλαδή τον οργανισμό ο οποίος τα φιλοξενεί). Παράλληλα τα βακτήρια έχουν σημαντικό ρόλο σε πολλές μεταβολικές διαδικασίες (π.χ. μεταβολισμός της γλυκόζης) όπως και σε άλλες λειτουργίες του ανθρώπινου οργανισμού (ανοσολογική απόκριση, πρόληψη αποικισμού του εντέρου από παθογόνους μικρο0ργανισμούς κ.α.). (5) Αξίζει επίσης να αναφερθεί ότι ο εντερικός μικροβιόκοσμος επηρεάζεται από την διατροφή του ανθρώπου.(6,7)

Το άρθρο που θα αναλυθεί παρακάτω εξετάζει την επίδραση των NAS στη σύνθεση και τη λειτουργία της εντερικής μικροχλωρίδας των ατόμων που τα καταναλώνουν και την ενδεχόμενη σύνδεση της πρόσληψής τους με μεταβολικές ανωμαλίες (διαταραχές του μεταβολισμού των θρεπτικών συστατικών που ενδεχομένως να οδηγήσουν σε παθολογικές καταστασεις όπως ΣΔ, παχυσαρκία κλπ). Σύμφωνα με την έρευνα που έγινε για την επίδραση των τεχνητών γλυκαντικών ουσιών (NAS) στη δυσανοχή της γλυκόζης και την αλλαγή της εντερικής μικροχλωρίδας σε ζωϊκά πρότυπα (ποντίκια), βρέθηκε ότι:

  • τα NAS προωθούν μεταβολικές αλλαγές σε ένα εύρος χορηγούμενων δόσεων, ειδών δίαιτας (τόσο σε δίαιτα αυξημένων λιπαρών όσο και σε φυσιολογική πρόσληψη λίπους) και εμπορικών σκευασμάτων γλυκαντικών. Μια από αυτές τις αλλαγές που παρατηρήθηκαν ήταν η διαταραγμένη ανοχή στη γλυκόζη. Η Δυσανοχή στη γλυκόζη είναι το στάδιο που προηγείται της εμφάνισης σακχαρώδους διαβήτη (προδιαβήτης) και παρουσιάζεται όταν τα επίπεδα γλυκόζης στο αίμα είναι ανώτερα των φυσιολογικών αλλά όχι τόσο ανεβασμένα ώστε να γίνει διάγνωση για  Διαβήτη.
  • Τα μικρόβια που φυσιολογικά κατοικούν στο έντερο έχουν σημαντικό ρόλο στην εμφάνιση των μεταβολικών αλλαγών που προκύπτουν από την χορήγηση ΝΑS
  • η κατανάλωση σακχαρίνης επηρεάζει τη λειτουργία και τη σύνθεση της εντερικής μικροχλωρίδας προκαλώντας δυσβίωση (μη αρμονικη διαβίωση των μικροοργανισμών του εντέρου και μεταβολές στην εμφανιζομενη ποσοτητα διαφορων βακτηριακών ειδών που φυσιολογικά κατοικούν στον εντερικό αυλό=> αυξημένη πιθανότητα για μεταβολικές αλλαγές όπως δυσανοχή στη γλυκόζη, ανάπτυξη παθογόνων μικροργανισμών στο έντερο κ.α.)

Ακολούθως, μελετήθηκε σε εθελοντές η εμφανιση μεταβολικού συνδρόμου έπειτα απο μακροχρόνια χορήγηση NAS. Το μεταβολικό σύνδρομο είναι ένα σύμπλεγμα παραγόντων κινδύνου (π.χ. υπέρταση, αυξημένη γλυκόζη νηστείας, υψηλά επίπεδα τριγλυκεριδίων, αυξημένη περιφέρεια μέσης) που όταν συ νυπάρχουν αυξάνουν τις πιθανότητες για εμφάνιση καρδιαγγειακών νοσημάτων και διαβήτη. Διαπιστώθηκε λοιπόν ότι η κατανάλωση ΝΑS σχετίζεται θετικά με την εμφάνιση μεταβολικού συνδρόμου και συγκεκριμένα με τις εξής παραμέτρους:

  • αυξημένο σωματικό βάρος
  • αυξημένος λόγος: περιφέρειας μέσης/περιφέρεια ισχίων (ενδεικτικό του λίπους που είναι εγκατεστημένο στον κορμό του ανθρώπινου σώματος)
  • υψηλά επίπεδα γλυκόζης νηστείας στο αίμα και γλυκοζυλιωμένης αιμοσφαιρίνης (η οποία προσδιορίζει τη συγκεντρωση γλυκόζης στο αίμα τους τελευταίους 3 μήνες).

Από όσα αναφέρονται παραπάνω προκύπτει ότι η κατανάλωση τεχνητών μη θερμιδικών γλυκαντικών τροποποιεί τη σύνθεση και τη λειτουργία της μικροχλωρίδας γεγονός που καθιστά τον οργανισμό που καταναλώνει NAS επιρρεπή σε μεταβολικές ασθένειες. Συγκεκριμένα, η κατανάλωση NAS συνέπεσε με δραματική αύξηση της παχυσαρκίας και του σακχαρώδους διαβήτη. Ενώ λοιπόν η εισαγωγή των μη θερμιδικών γλυκαντικών στη δίαιτα ειχε ως αρχικό στόχο τη μείωση της ενεργειακής πρόσληψης και των επιπέδων γλυκόζης στο αίμα, τα ευρήματα δείχνουν ότι τα NAS ίσως συνεισφέρουν στην ενίσχυση των επιδημιών τις οποίες στόχευαν να καταπολεμήσουν.

Ωστόσο πρέπει να αναφερθεί ότι κάθε άτομο μπορεί να εμφανίσει διαφορετική απόκριση στα NAS λόγο της διαφορετικότητας που υπάρχει στη σύνθεση και τη λειτουργία της μικροχλωρίδας κάθε οργανισμού. Ταυτόχρονα κάθε άνθρωπος έχει διαφορετική διατροφή που επηρεάζει και αυτή τη μικροχλωρίδα του. Επομένως υπάρχει ανάγκη για περεταίρω διερεύνηση της επιδρασης των NAS στον μεταβολισμό της γλυκόζης και στις αλλαγές του εντερικού μικροβιόκοσμου μέσω διατροφικών στρατηγικών που θα προσαρμόζονται στο κάθε άτομο και θα λαμβάνουν υπόψιν τις διαφορές που υπάρχουν στη σύνθεση και τη λειτουργία της μικροχλωρίδας του κάθε οργανισμού.

Επίσης, να αναφέρουμε ότι η Διεθνής Ένωση Γλυκαντικών, σχολιάζοντας τη μελέτη αυτή, έχει αρνηθεί κατηγορηματικά τους ισχυρισμούς της, αντιτείνοντας ότι μέχρι σήμερα όλες οι επιστημονικές μελέτες δεν έχουν βρει κάτι εναντίον των τεχνητών γλυκαντικών. Εκπρόσωπος της Ευρωπαϊκής Αρχής Ασφάλειας Τροφίμων δήλωσε ότι εν καιρώ θα εξετάσει κατά πόσο τα ευρήματα της έρευνας πρέπει να αξιολογηθούν από επιτροπή ειδικών.

 

ΤΕΧΝΗΤΑ ΜΗ ΘΕΡΜΙΔΙΚΑ ΓΛΥΚΑΝΤΙΚΑ (10,11,12)

Σακχαρίνη Ασπαρτάμη Σουκραλόζη
Εμπορική Κωδικοποίηση (Ετικέτες τροφίμων) Ε954 Ε951 Ε955
Πόσες φορές είναι πιο γλυκά σε σχέση με τη ζάχαρη; 300-500 180-200 600
Αποδεκτή Ημερήσια Πρόσληψη – ADI (FDA*2) 0-5 mg/ kg Σωματικού Βάρους(ΣΒ) 0 – 50 mg/ kg Σωματικού Βάρους (ΣΒ) 0-15 mg/ kg

Σωματικού Βάρους (ΣΒ)

 

Σε ποιά τρόφιμα είναι πιθανό να περιέχονται;

Αναψυκτικά και χυμοί φρούτων με την επιγραφή “light”

Μαρμελάδες χαμηλών θερμίδων

Σιρόπια για παγωτά

Dressing για σαλάτες με επιγραφή”light”

Zελεδάκια

Ροφήματα (π.χ. καφές, τσάι) στα οποία προστίθεται ως υποκατάστατο της ζάχαρης

Συμπληρώματα πολυβιταμινών

Αναψυκτικά

Γαλακτοκομικά προϊοντα (π.χ. Γιαούρτια)

Τσίχλες

Μαγειρικές σάλτσες

Chips

Υγρά σε σκόνη

Δημητριακά

Προϊοντα χωρίς ζάχαρη

 

Παγωμένο τσάι

Σάλτσες για σαλάτες, σάλτσες barbeque

Μπάρες πρωτείνης

Μαρμελάδες sugar free

Παγωτά χωρίς προσθήκη ζάχαρης

Καραμέλες, τσίχλες, ζελεδάκια

Σημαντικές πληροφορίες 1 κουτάκι αναψυκτικού περιέχει περίπου 95 mg σακχαρίνης (ένα άτομο 70 kg μπορεί σύμφωνα με τον FDA να καταναλώνει έως 3,7 κουτάκια ημερησίως)

Παρουσιάζει μικρή σταθερότητα στην επεξεργασία

 

 50 mg/ kg ΣΒ (ADI) αντιστοιχούν σε 12 κουτιά αναψυκτικού light/ ημέρα ή 80 δισκία γλυκαντικού

Διασπάται στο έντερο στα αμινοξέα ασπαρτικό οξύ και φαινυλαλανίνη => αντενδείκνυται σε ασθενείς με φαιλυνονουρία (PKU)

Δεν ψήνεται

Στο εμπόριο κυκλοφορεί και με την ονομασία Splenda

15mg/kg ΣΒ (ADI) αντιστοιχούν σε 2 kg γλυκά που περιέχουν 400 mg σακχαρίνης/ kg

Παραμένει σταθερή στο ψήσιμο

*Σάκχαρα: όλοι οι μονοσακχαρίτες και οι δισακχαρίτες που προστίθενται στα τρόφιμα από τον κατασκευαστή, τον μάγειρα ή των καταναλωτή, συν τα φυσικώς υπάρχοντα στο μέλι, τα σιρόπια και τους χυμούς φρούτων

*2US Food and Drug Administration – Οργανισμός Τροφίμων και Φαρμάκων των ΗΠΑ

 

ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ

1)Suez,J., Korem,T.,Zeevi, D. & ZilbermanSchapira, G. (September 2014). Artificial sweeteners induce glycose intolerance by altering the gut microbiota. Nature. 514: 181-186.

2)Gardner, C. et al. Nonnutritive sweeteners : current use and health perspectives. Diabetes Care 35,1798 –1808(2012)

3)Roberts,A., Renwick, A. G., Sims, J. & Snodin, D.J. Sucralose metabolism and pharmacokinetics in man. Food Chem. Toxicol 38(Suppl.2), 31-41 (2000)

4)Byard,J.L. & Goldberg, L. The metabolism of saccharin in laboratory animals. Food Cosmet. Toxicol. 11, 391-402 (1973)

5)Clemente, J. C., Ursell, L.K., Parfrey, L.W. & Knight, R. The impact of the gut microbiota on human health: an integrative view. Cell 148, 1258- 1270(2012)

6)Claesson, M.J. Et al. Gut microbiota composition correlates with diet and health in the elderly. Nature 488, 178-184 (2012)

7)Muegge, B.D. et al. Diet drives convergence in gut microbiome functions across mammalian phylogeny and within humans. Science 332, 970-974 (2011)

8)Nutr Metab Cardiovasc Dis 2004; 14: 373-394

9)World Health Organization, 2015

10) European Food Information Council. Ολιγοθερμιδικές Γλυκαντικές Ύλες: Οφέλη και Ασφάλεια. Οκτώβριος 2012. Last accessed 31/5/2014. http://www.eufic.org/article/el/page/RARCHIVE/expid/Benefits_Safety_Low_Calorie_Sweeteners/

11) Fitch C, Keim KS; Academy of Nutrition and Dietetics.Position of the Academy of Nutrition and Dietetics: use of nutritive and nonnutritive sweeteners.J Acad Nutr Diet. 2012 May;112(5):739-58.

12) Alicja Mortensen. Sweeteners permitted in the EuropeanUnion: safety aspects. Scandinavian Journal of Food and Nutrition 2006; 50 (3): 104 116

 

Επιμέλεια:

Ιακωβίνα Σέργη, τελειόφοιτη τμήματος Διαιτολογίας – Διατροφής